(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – ,,Hee Karen, wat ben je een vetklep! Kijk naar al dat vet”, wijst een jongen in een rijdende schoolbus vol afschuw. ,,Ze zweet ook”, reageert een klasgenootje. ,,Bah! Je ziet het van haar gezicht naar beneden lopen.” Het slachtoffer, een bejaarde vrouw met een bril, een imposante onderkin en grijze krullen zit alleen in een bankje. Ze voelt zich met de minuut ongemakkelijker. Ze probeert de kinderen te negeren, maar die dagen haar uit door met een koekjesdoos in haar zij te porren. ,,Je zult sterven aan suikerziekte”, zegt een ander. ,,Als je niks aardigs te zeggen hebt, zeg dan niks”, antwoordt Karen met tranen in haar ogen.
Het ene moment genadeloos gepest worden in een schoolbus in het stadje Greece in de staat New York, een week later ruim 650.000 dollar ter beschikking hebben. Het overkwam Karen Huff Klein (68) dankzij de macht van internet. Met hun mobiele telefoon filmden de pestkoppen hoe de schoolbustoezichthoudster tien minuten lang beledigingen en verwensingen naar haar hoofd krijgt geslingerd. Iemand zag het filmpje op Facebook en zette het op YouTube, om de vier jongens aan de schandpaal te nagelen. Daar ging het ‘viral’: er keken binnen een week meer dan zeven miljoen mensen naar.
Sympathisanten van Klein, boos dat ze voor een hongerloontje deze pesterijen moet doorstaan, besloten iets aardigs voor haar te doen: geld inzamelen voor een onbezorgde vakantie. Het doel was 5000 dollar. Maar binnen een dag zag het er naar uit dat Klein van het geld met pensioen kon: het bedrag steeg van 100.000 dollar naar 250.000 naar 500.000 en tot meer dan 650.000 dollar. En de teller loopt door – snel.
Klein heeft zich met verve in een media-achtbaan gestort. De oma van acht kleinkinderen uit Rochester schuift aan bij alle praatprogramma’s van de grote Amerikaanse netwerken. Ze wordt er zelfs voor naar New York gevlogen, zegt haar dochter die met haar meereist. ,,Karen is druk”, verontschuldigt ze zich aan de telefoon. Klein legt in die programma’s uit dat ze de tieners maar wat graag een klap had gegeven ‘om die grijns van hun gezicht te poetsen’. Maar ze deed het niet. ,,Dat kun je niet maken.” Juist die houding zorgt ervoor dat veel mensen geld hebben overgemaakt. Want wie kan in zo’n situatie zo kalm blijven?
Maar er klinkt ook kritiek, hoewel op fluistertoon. Want had het schoolbestuur Klein niet ingehuurd om tijdens de twee schoolbusritjes per dag toezicht te houden op de kinderen? Maar die had ze niet onder controle. Al kan dat de scheldkanonnade van de wrede kinderen nooit goedpraten.
Die hebben inmiddels zelf ook gemerkt hoe machtig internet kan zijn: ze kregen vanwege het filmpje doodsbedreigingen. Twee pestkoppen, de dertienjarige Josh en Wesley, lieten via de plaatselijke politie een verklaring verspreiden, waarin ze hun excuses aanbieden. ,,Als mijn oma zoiets was aangedaan, zou ik heel boos zijn”, aldus Wesley. ,,Toen ik de video zag, kon ik niet geloven dat ik dat deed”, schreef Josh. ,,Ik zal nooit meer iemand zó behandelen.”
Categorie archief: Verhalen gemaakt voor de GPD
DE ESKIMO VERSUS DE OLIE – ‘MET OLIEDOLLARS KUN JE GEEN CULTUUR TERUGKOPEN’
Als de Iñupiaq Eskimo’s in Alaska naar de Chukchi Zee kijken, zien ze hun voedselvoorziening en hun cultuur. Als oliemaatschappij Shell naar dezelfde zee kijkt, ziet ze dollars, veel dollars. Deze zomer wil Shell er beginnen met boren naar olie. De Iñupiaq vrezen dat zelfs het allerkleinste olielek een eind zal maken aan hun cultuur.
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
POINT HOPE/VALDEZ (GPD) – Caroline Cannon stapt behoedzaam op de grote trampoline van zeehondenvel. De dertig mannen die het grote beige vel vasthouden tellen in koor tot drie in hun eigen taal: atausiq, malģuk, piŋasrut. En dan vliegt Cannon (55, oma van 26 kleinkinderen) de lucht in. Net zoals haar voorouders, ook Iñupiaq Eskimo’s, vroeger vanaf het zeehondenvel gelanceerd werden om open plekken in de met ijs bedekte zee te ontdekken. Want dáár zitten de zeehonden en de walvissen, waar de Iñupiaq al eeuwen op jagen.
Nu is de ‘blanket toss’ (laken werpen) onderdeel van hun traditie, de afsluiting van het jaarlijkse driedaagse walvisfestival in Point Hope, een afgelegen gehucht aan de noordwestkust van de Amerikaanse staat Alaska. Zo’n zevenhonderd Iñupiaq Eskimo’s in het dorp dat alleen bereikbaar is per Cessna-propellervliegtuigje vieren op die dagen de walvisvangst: dit jaar zijn er maar liefst vijf Groenlandse walvissen gevangen. Cannon wordt in juli geopereerd aan haar knie, maar dat weerhoudt haar er niet van mee te doen aan de blanket toss, waarop alle mannen en vrouwen hoog in de lucht worden geworpen. ,,Onze tradities zijn belangrijk”, klinkt het streng. Bovendien: ,,Nu kan het nog.”
Cannon is één van de uitsproken tegenstanders van het olieboren in de Chukchi Zee, 120 kilometer uit de kust van Point Hope. In de zee die van november tot en met juni bedekt is met een dikke laag ijs, hoopt Shell in augustus te beginnen met de eerste proefboringen. Cannon is bezorgd. ,, Shell belooft banen en kansen, maar tegen welke prijs? Met oliedollars kun je geen cultuur of tradities terugkopen. Ze zeggen allemaal dat ze uitstekend voorbereid zijn, maar niemand ervaring met een olielek in Arctische wateren.”
Dat klopt, geeft Geoffrey Merrell schoorvoetend toe. Hij is bij Shell verantwoordelijk voor het opruimen van een eventuele olielekkage. ,,We denken dat de olie door de kou een andere viscositeit heeft, stroperiger is en daardoor makkelijker is op te ruimen als er iets mis gaat. Maar zeker weten doen we het niet.” Merrell oefent dag in, dag uit met zijn team op de Nanuq (Iñupiaq voor ijsbeer), een speciaal voor Shell’s boringen in de zee bij Alaska ontworpen schip. Op verzoek van de Eskimo’s is het schip niet in het standaard oranje, maar in blauw en wit geverfd. Zo zouden de walvissen niet worden afgeschrikt. Het schip is compleet toegerust op het opruimen van eventueel gemorste olie. Oranje opblaasbare waterbarrières moeten de olie tegenhouden. Kleine vaartuigen, die vanaf het schip de zee in worden getakeld, moeten de olie daarna opzuigen. De Nanuq (prijskaartje: 100 miljoen dollar) gaat straks mee naar de Chukchi Zee. Als er wat misgaat, moet het schip binnen een uur ter plaatse zijn. De verantwoordelijkheid is groot, want kan de Nanuq het niet aan, dan duurt het dagen of misschien wel weken voordat andere schepen het afgelegen deel van de wereld bereiken.
Vandaag vaart de Nanuq in ander water, dat van de Prince William Sound voor de kust van de zuidoostelijke stad Valdez. Hier bereidt Shell zich voor op de proefboringen die de oliemaatschappij in juli of augustus hoopt uit te voeren in de Chukchi Zee. Volgens Shell zijn daar tussen de 25 en 27 miljard vaten olie te winnen. Maar het kleinste lek zou al desastreus kunnen zijn voor het leven in de Chukchi Zee, voor de baardrobben, de walrussen, de ijsberen en vooral voor de Groenlandse walvissen waaraan de Iñupiaq hun identiteit ontlenen. Die zeezoogdieren zijn kwetsbaar, weet marine-bioloog Jennifer Burns. ,,En wat als de oliebron in de winter gaat lekken?”, vraagt de professor aan de Universiteit van Alaska zich af. ,,Iedere opruimactie is dan vanwege het dikke ijs onmogelijk.”
Terwijl de Eskimo’s daar ongerust over zijn, is Pete Slaiby vooral opgelucht. De directeur van Shell Alaska ijvert al jaren voor de proefboringen. Al in 2005 en 2008 wist Shell bij een veiling de rechten van vermeende olievelden onder de zeebodem te bemachtigen. Maar van boren kwam het nooit. De Eskimo’s spanden samen met de milieubeweging rechtszaken aan om te voorkomen dat er een olieplatform in de Chukchi Zee zou verrijzen. Op het moment dat Shell in de zomer van 2010 dacht echt aan de slag te kunnen en al 4 miljard dollar had uitgegeven om dat mogelijk te maken, explodeerde in de Golf van Mexico de Deepwater Horizon. De oliebron spoot drie maanden lang olie in het water voordat het lek werd gedicht. Het was een olieplatform van BP en de Golf ligt meer dan 7500 kilometer van de zee in Alaska, maar toch verbood de Amerikaanse president Barack Obama iedere activiteit in Alaska.
Nu lijkt Shell de Amerikaanse overheid, op zoek naar mogelijkheden om minder afhankelijk te zijn van buitenlandse olie, te hebben overtuigd. ,,Nog nooit waren we zo dichtbij”, constateert Slaiby op de brug van Nanuq tevreden. ,,Natuurlijk ligt dat ook aan de economische situatie van de VS – we scheppen straks immers 55.000 permanente banen – maar we hebben ook aan alle veiligheidseisen voldaan.” Ook de Iñupiaq hebben hun verzet tegen het proefboren voorlopig gestaakt. Slaiby ging naar de Eskimo-gemeenschappen om hun vertrouwen te winnen. ,,Zeehond, eend, kariboe (soort rendier, HK), walvis, ik heb het allemaal gegeten”, lacht Slaiby. Laten we eerst maar eens onderzoeken of er werkelijk zoveel olie onder de zee ligt en als er iemand in de zeebodem gaat boren, laat het dan Shell maar zijn, zo is de gedachte bij een deel van de Eskimo’s. 
Shell’s concurrenten vinden het ondertussen maar wat fijn dat Shell de kastanjes uit het vuur haalt. ,,Niemand wil de eerste zijn die gaat boren. Stel dat het misgaat?”, bekent een afgevaardigde van oliemaatschappij CoconoPhillips die met kisten vol appels en sinaasappelen – moeilijk te krijgen in Eskimoland – het walvisfestival bezoekt. Shell schittert door afwezigheid. In Point Hope, lange tijd het epicentrum van het verzet, is de ‘Royal Dutch Shell’ niet welkom.
Burgemeester Steve Oomittuk vraagt zich nog altijd af of Shell zich wel realiseert hoe belangrijk de zee en de jaarlijks langs trekkende walvissen voor zijn volk zijn. ,,De zee is onze tuin, onze winkel. Wat we daar in de lente vangen, is onze voedselvoorziening voor het hele jaar.” De in stukken gesneden walvissen worden opgeslagen in kelders uitgegraven uit permafrost op het westelijkste puntje van Point Hope, dichtbij het voormalige huis van Oomittuks tante. Hij laat het vol trots zien, het hutje gebouwd van walvisbotten en leem, op de plek waar het dorp vroeger gevestigd was – nog dichter bij de zee. Oomittuk werpt een nostalgische blik op de bevroren Chukchi Zee. ,,Hier speelde ik vroeger.” 
De burgemeester benadrukt dat Point Hope de oudste nederzetting van Noord-Amerika is. ,,Al vierduizend jaar”, klinkt het trots. In 1890 kwamen de missionarissen, waardoor de Iñupiaq nu het geloof combineren met hun aloude tradities. ,,God is belangrijk.” Op de imposante begraafplaats, omzoomd met een hekwerk van walviskaakbeenderen, wedijveren de crucifixen met de botten van de grote walvissen. Met de grootste beenderen worden de graven van de walvisjagers – helden volgens de ongeschreven regels van Point Hope – geëerd.
Eén van die huidige helden is Herbert ‘Popsy’ Kinneeveauk. Hij is kapitein van een groep walvisjagers en heeft in tegenstelling tot Oomittuk het verzet tegen Shell gestaakt. Maar hij is ook de bestuursvoorzitter van een BV die de oorspronkelijke bewoners van Amerika onder bepaalde wetgeving mogen opzetten. In die hoedanigheid is hij vóór olieboren. ,,Ik zie het zo: God heeft ons de walvissen gegeven en dat is goed. God heeft ons ook olie gegeven en dat is ook goed.” Tikigaq BV (Iñupiaq voor Point Hope) hoopt bovendien op inkomsten uit de oliewinning, geen overbodige luxe in het arme Point Hope. Als de oliemaatschappijen over Eskimogrond een pijpleiding aanleggen, dan kunnen de Iñupiaq belasting heffen. Dan stromen de dollars binnen.
Patrouillerend in een gedeukte witte pick-up truck, waarmee hij voor 16 dollar per uur Point Hope vrij probeert te houden van ijsberen, schudt Rex Tuzroyluk mistroostig zijn hoofd. Zijn volk wordt met dat geld gecorrumpeerd en afhankelijk gemaakt. ,,Voor mijn opa was suiker en zout al gewoon, voor mijn vader was het boter en jam en voor mij is het beef jerky (gedroogde vleessnack, HK). Mijn zoon vindt een magnetron al heel gewoon. Dat is een slechte ontwikkeling. Wij moeten zelfvoorzienend zijn.”
Rex Rock, een walviskapitein die ook in het bestuur van Tikigaq BV zit, is niet zo bang voor de gevolgen van het olieboren. ,,Ik ben ervan overtuigd dat Shell voorzichtig is en er alles aan doet om de zee schoon te houden. Onze jongeren zitten voor de tv en achter de computer en prefereren Amerikaans eten boven onze walvissen. Dát is een veel grotere bedreiging voor onze cultuur.”
KADER:
De ramp met de Exxon Valdez
De plek waar de olietanker Exxon Valdez op 24 maart 1989 op het Bligh Reef in de Prince William Sound aan de grond liep, is nu gemarkeerd met een rode paal die boven het water uitsteekt. Hoewel de enorme omvang van die ramp (tussen de 250.000 en 750.000 vaten olie) verbleekte bij het gigantische olielek in de Golf van Mexico, zijn de Alaskanen de ramp niet vergeten. ,,De visstand is nog steeds niet hersteld, vooral de haring heeft nog last van de olie”, weet visser Thane Miller. 
,,Ook de zalmprijs is nog steeds niet op het niveau van voor 1989.” Miller ruimde na de ramp zelf olie op. ,,Met een emmer en een dweil. Exxon deed die eerste dagen niks.” John Devens was destijds burgemeester van kustplaats Valdez. 
Hij kijkt met angst en beven naar de boringen van Shell in de Chukchi Zee. ,,Als ik destijds één ding heb geleerd, is het wel dat zeggen dat je voorbereid bent op een ramp niet hetzelfde is als echt voorbereid zíjn. Shell is beter voorbereid dan Exxon was, en beter dan BP was. Toch kunnen zij ook te maken krijgen met een olielek. En als olie eenmaal in het water terechtkomt, is het niet makkelijk op te ruimen. Maar de VS heeft olie nodig, de grote bedrijven hebben veel macht en de druk is groot.” Devens ondervond zelf hoe groot die druk kon zijn toen hij na de ramp door Exxon beïnvloed werd gezet om toch vooral te zeggen dat alles onder controle was. Trots: ,,Dat heb ik geweigerd.”
VERPLICHT OP FACEBOOKPROFIEL: IK BEN EEN VERKRACHTER
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – Amerikanen die ooit een seksueel misdrijf hebben gepleegd, zijn verplicht zich te registreren en bij een verhuizing hun buren over hun strafblad in te lichten. In de Amerikaanse staat Louisiana moeten ze die informatie vanaf 1 augustus ook op hun Facebookprofiel zetten. Weigeren ze dat, dan levert ze dat een enkele reis gevangenis op, voor twee tot tien jaar.
Hoewel sociale media al langer bekende pedofielen en verkrachters van hun sites weren, schrijft de nieuwe wet voor dat veroordeelden de informatie moeten vermelden op alle sociale media, dus ook op Google+, MySpace en Pinterest. Naast leeftijd, woonplaats, beroep en relatiestatus, komt er in het profiel van die mensen ook ‘sex offender’ te staan. Zo ver ging geen enkele staat. Sommige andere staten slaan wel internetnamen en IP- en e-mailadressen van veroordeelden op of verbieden sociale media voor de duur van de voorwaardelijke straf.
Volgens de volksvertegenwoordiger die de wet ontwierp, Jeff Thompson, komen mensen dankzij sociale media de huiskamers binnen. Alleen de verplichting om je buren in te lichten is in deze tijd niet voldoende, meent de Republikein.
Eerder probeerden volksvertegenwoordigers in Louisiana alle sociale media te verbieden voor mensen met een strafblad wegens verkrachting, aanranding of kindermisbruik. Dat werd door de rechter ongrondwettelijk gevonden.
Maar ook deze wet is niet onomstreden, al heeft Facebook zelf al enthousiast gereageerd. De American Civil Liberties Union, die opkomt voor burgerrechten, buigt zich momenteel over de vraag of de wet een te grote inbreuk op de privacy is.
RODNEY KING (1965-2012) ZOU DIE NACHT IN 1991 ZO OVERDOEN
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – Op de rand van zijn zwembad in Rialto, dicht bij Los Angeles, had Rodney King twee data gegraveerd: de dag waarop hij door de politie in elkaar werd geslagen (3-3-1992) en de dag waarop de rellen in Los Angeles begonnen (29-4-1992). Zondag werd King (47) dood gevonden op de bodem van dat zwembad.
De zwart-witbeelden staan velen nog op het netvlies: de toen 25-jarige zwarte King, hulpeloos op de grond terwijl vier blanke agenten op hem inslaan met wapenstokken. King was weliswaar in zijn proeftijd voor een overval en dronken, maar hij was ongewapend. De agenten hadden er geen idee van dat een amateurfilmer de gewelddadige arrestatie van King opnam. De beelden gingen de wereld over.
King raakte gewond en verdreef de pijn die hij nog dagelijks voelde met alcohol en marihuana, die hij op medisch voorschrift kreeg. Racisme was volgens velen het motief voor de mishandeling. De agenten werden vervolgd, maar de rechter sprak het viertal vrij. Toen begonnen de rellen in Los Angeles. Na zes dagen waren er 53 doden, meer dan tweeduizend gewonden en meer dan 1 miljard dollar (791 miljoen euro) schade. Het Amerikaanse leger kreeg de situatie uiteindelijk onder controle.
Na de rellen verdween King uit de publiciteit. Hij werd nog meerdere malen aangehouden, onder andere voor rijden onder invloed. In 2008 kwam hij weer in de publiciteit. King verscheen in het realityprogramma Celebrity Rehab with Dr. Drew, in een poging van de alcoholzucht af te komen. Dat lukte niet. Hij zei dat hij van zijn verslavingen af was, maar hij bleef drinken. In 2011 werd hij weer aangehouden wegens roekeloos rijgedrag.
De 3,8 miljoen dollar (3 miljoen euro) schadevergoeding die hij van de stad Los Angeles had gekregen wegens het schenden van zijn burgerrechten was toen al lang op. Een deel ging naar advocaten, een deel gaf hij weg, de rest had hij zelf verbrast, vertelde hij de LA Times in april. Hij had geen baan en geen inkomen.
Maar er was ook een goede kant aan de rellen, zou King schrijven in zijn autobiografie ‘The Riot Within’ die in april van dit jaar uitkwam. De politie werd gereorganiseerd, de verhoudingen werden beter. King had één wens, de herhaling van de oproep die hij op televisie deed op het hoogtepunt van de rellen: dat iedereen met elkaar overweg kon. De rellen hadden daar aan bijgedragen, daarom zou hij de mishandeling van die avond in maart 1991 zo weer overdoen. ,,De wereld is er beter door geworden”, zei hij.
Zelf had hij na twee mislukte huwelijken geluk gevonden bij zijn verloofde Cynthia Kelley, die in de jury zat tijdens de civiele zaak die King aanspande tegen de stad Los Angeles. Zij vond hem zondagochtend vroeg op de bodem van het zwembad.
GEHEIM GENOOTSCHAP WACHT PROTEST: OCCUPY BILDERBERG
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – Is het een geheime wereldregering, uit op absolute macht, of een club van vooraanstaande mensen die achter gesloten deuren hun ongezouten mening kunnen geven, zonder dat de media ieder woord uitvergroot? De meningen lopen uiteen, maar zeker (bijna zeker) is wel dat de jaarlijkse geheime Bilderbergconferentie donderdag begint.
Zo’n 130 staatshoofden, koninklijke hoogheden, regeringsleiders, beleidsmakers en invloedrijke personen uit het bedrijfsleven, de financiële wereld, de media en de wetenschap komen bij elkaar in het chique Westfields Marriott Hotel in Chantilly, dichtbij de Amerikaanse hoofdstad Washington. Ze zien altijd demonstranten, maar verschillende groeperingen beloven dat de ‘elite’ dit jaar door misschien wel duizenden demonstraten worden begroet.
De transatlantische Bilderberggroep heeft Nederlandse wortels. De eerste conferentie werd in 1954 gehouden in het Bilderberghotel in Oosterbeek. Prins Bernhard was lange tijd voorzitter, oud-diplomaat Ernst van der Beugel was twintig jaar secretaris-generaal van Bilderberg. Ook tegenwoordig is ons land nog sterk vertegenwoordigd: koningin Beatrix is al bijna vijftig jaar ‘Bilderberger’. Dit keer schuift ook demissionair premier Mark Rutte aan.
De Bilderbergconferentie is mysterieus en informeel. De gesprekken vinden plaats achter gesloten deuren. Journalisten worden niet toegelaten, tenzij ze zijn uitgenodigd (in dat geval mogen ze geen verslag doen). De deelnemers kunnen zo vrijuit spreken, zonder dat hun uitspraken consequenties hebben of voorpaginanieuws worden. Bekende leden als Henry Kissinger en Harvardprofessor Niall Ferguson (echtgenoot van Ayaan Hirsi Ali) reageren niet op verzoeken waarom die geheimhouding belangrijk is en zo wordt gewaardeerd.
De notulen blijven jarenlang geheim en citaten worden niet aan personen toegeschreven. Historici die vrijgegeven notulen van conferenties in archieven hebben ingezien, zagen geen vuurwerk, maar een wat saaie uitwisseling van ideeën en visies.
Activist Luke Rudkowksi van We Are Change, als demonstrant ook altijd aanwezig bij bijeenkomsten van de G-20 en NAVO, gelooft daar niet in. ,,Achter de gesloten deuren worden besluiten genomen. De Bilderbergconferentie heeft besloten dat de Euro er moest komen, dat John Edwards de vicepresidentskandidaat van John Kerry moet worden. Misschien gaan ze dit jaar besluiten dat Marco Rubio de running mate van Mitt Romney moet worden. Dit is geen praatclub, ze hebben echte macht.”
Ludkowski roept op tot Occupy Bilderberg. De Canadese organisatie Press for Truth heeft zich er al bij aangesloten. Voorman Dan Dicks meent dat de Bilderbergconferentie weer een voorbeeld is van hoe de elite in achterkamertjes de koers van de wereld bepaalt, zonder dat de ‘gewone’ mensen er invloed op hebben. Met een YouTube-filmpje, waarin koningin Beatrix en prins Bernhard (‘oud-SS-lid’) langskomen, heeft de organisatie geld ingezameld om naar Chantilly af te reizen om verslag te doen van de bijeenkomst. ,,Dit wordt een bijeenkomst die de Bilderberggroep niet snel zal vergeten”, belooft Dicks.
De afgelopen jaren is de Bilderberggroep al wat minder geheim: er is een website en na iedere conferentie worden de agendapunten en de deelnemerslijst openbaar gemaakt. Wat er dit jaar in het afgehuurde en afgeschermde hotel in Chantilly op de agenda staat, is niet bekend. Grote kans dat de voort durende economische crisis, de problemen in de Euro-zone, de Arabische lente, de gespannen situatie in Syrië en de aanpak van Iran op het programma staan.
NA 33 JAAR EEN DOORBRAAK IN ZAAK EERSTE MELKPAKVERMISTE ETAN PATZ
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – Het waren maar 168 stappen van het appartement in de New Yorkse wijk Soho naar de halte van zijn schoolbus. Op 25 mei 1979 lieten zijn ouders de zesjarige Etan Patz voor het eerst alleen gaan. Hij verdween spoorloos en 33 jaar lang bleef de verdwijning een groot raadsel. Donderdag was er een doorbraak. De politie arresteerde een verdachte.
Etan Patz was het eerste Amerikaanse vermiste kind die op de zijkant van Amerikaanse melkpakken verscheen. Zijn vader, professioneel fotograaf, had de foto zelf gemaakt. Wekenlang staarde een jongetje met blond piekhaar en een verlegen glimlach ontbijtende Amerikanen aan, maar tips (Etan zou gezien zijn in alle wijken van Manhattan, Etan zou met een man in een taxi zijn gestapt, Etan zou ’s avonds nog een doosje spijkers hebben gekocht) liepen op niks uit.
Eind april was het gezicht van Patz plots weer te zien op voorpagina’s van kranten en in journaals, toen New Yorkse politie en de FBI gingen zoeken in een kelder dichtbij het appartement van de familie Patz in Soho. Destijds was de kelder een werkplaats, gebruikt door een klusjesman die destijds al werd verdacht, nu is het de kelder van een hippe kleidingwinkel. Vier dagen lang kamden ze de kelder met de nieuwste technieken uit, in de hoop het lichaam van Patz te vinden. Ze vonden niks.
En het lichaam zal hoogstwaarschijnlijk ook nooit worden gevonden, zei politiecommissaris Ray Kelly bij een persconferentie. Forensisch bewijs zal ook niet meer worden gevonden. Toch denkt de politie dat de dader nu vastzit: de zoektocht in de kelder leidde tot een tip waardoor de politie Pedro Hernandez in het vizier kreeg. De 51-jarige man heeft inmiddels bekend dat hij Patz gewurgd heeft, zijn lichaam in een tas heeft gestopt en bij het afval heeft gegooid.
Hernandez werkte bij het buurtwinkeltje waar Patz mogelijk een flesje frisdrank wilde kopen met de dollar die hij van zijn ouders had gekregen. Hernandez werd in 1979 niet door de politie ondervraagd.
Voor de ouders van Etan Patz, die nog altijd in hetzelfde appartement wonen, is het nieuws een grote schok. Jarenlang hield vader Stan psychiatrisch patiënt Jose Ramos met een voorkeur voor jonge blonde jongetjes verantwoordelijk voor de verdwijning van zijn zoon. Ieder jaar stuurde hij hem de foto die hij van Etan maakte. Op de achterkant schreef hij ‘wat heb je met mijn kleine jongen gedaan?’. Stan Patz spande een civiele rechtszaak tegen Ramos aan. In 2004 oordeelde de rechter dat Ramos verantwoordelijk is voor de dood van Etan. Nu zal een strafrechter zich opnieuw over de zaak buigen; een proces dat zonder bewijs lastig zal worden.
Ondanks dat hij meer dan dertig jaar geleden verdween, is Etan Patz het bekendste vermiste kind in New York en misschien wel in heel Amerika. De dag waarop Patz spoorloos verdween, 25 mei (gisteren), werd in 1983 door president Ronald Reagan uitgeroepen tot Nationale Vermiste Kinderendag.
EIND STUDENTENPROTEST QUÉBEC NOG NIET IN ZICHT
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – De collegezalen zijn leeg, de straten van Montréal stromen vol. Een derde van de studenten in de Canadese provincie Québec staakt én demonstreert uit protest tegen de geplande verhoging van het collegegeld. Al 103 dagen. Een record.
Québec kent het laagste collegegeld in heel Canada. Nu wil de provincie het collegegeld in zeven jaar tijd met 83 procent verhogen. Voor het huidige collegejaar is dat 2890 Canadese dollar, 2233 euro. Over zeven jaar moet dat 4700 Canadese dollar, 3633 euro, zijn.
,,Dat klinkt nog laag”, erkent Lilian Radovac, docent aan McGill University in Montréal, de grootste stad in Québec. ,,Maar de studenten zijn bang dat Québec daarmee de deur open zet naar privatisering van het onderwijssysteem in de provincie en Amerikaanse toestanden: hoog collegegeld, nog hogere studentenschulden.”
In een poging de protesten te stoppen heeft Québec afgelopen vrijdag met de haastig ingevoerde wet 78 een noodverordening afgekondigd: samenscholen is zo goed als verboden en de routes voor demonstraties moeten acht uur van tevoren worden ingediend bij de autoriteiten. Dinsdag werden honderd studenten die het verbod schonden opgepakt, woensdag waren dat er 475.
Het schrikt de studenten niet af, zegt Ludvic Moquin-Beaudry. De filosofiestudent, tussen de protesten door bezig met zijn scriptie, heeft zich aangesloten bij CLASSE, de meest radicale studentenorganisatie. ,,Ondanks de arrestaties gingen gewoon 300.000 mensen de straat op om te demonstreren. Het is net als Hydra van Lerna uit de Griekse mythologie: je hakt één kop af en direct groeien er twee terug.”
Moquin-Beaudry is blij met de steun, niet alleen uit andere steden in Québec, maar ook uit Canadese steden als Toronto, Calgary en Vancouver, en zelfs uit het buitenland. In New York, Parijs en Lyon zijn al solidariteitsdemonstraties gehouden.
De regering van Québec, die de hakken in het zand heeft gezet door vorig jaar al te stellen dat de verhoging van het collegegeld ononderhandelbaar is, zit inmiddels met de handen in het haar. Vorige week stapte de onderwijsminister op omdat ze naar eigen zeggen geen oplossing meer zag. Binnenkort wordt nog een poging ondernomen om tot een compromis te komen.
Martine Desjardins, de voorzitter van studentenorganisatie FEUQ, bereidt zich momenteel voor op die nieuwe gesprekken. De resultaten van een eerdere poging, een marathonoverleg van 22 uur in hoofdstad Québec City waarin pauzes verboden waren, werden door de studentenorganisaties verworpen.
De situatie is nu anders, zegt Desjardins. ,,De regering was al impopulair en heeft niks te verliezen. Door het invoeren van wet 78, duidelijk bedoeld om ons de mond te snoeren, zijn veel mensen in Québec boos geworden. Ze zien het als een inperking van de democratie.” Hierdoor demonstreren inmiddels ook ouderen en gezinnen met kinderen. Dinsdag sloegen ze massaal op potten en pannen, zoals in Chili in de jaren zeventig als protest tegen de regering-Allende gebeurde en begin deze eeuw als protest tegen het bevriezen van banktegoeden in Argentinië, om hun solidariteit te laten horen.
MOEDIGE DRAAI IN CAMPAGNE: OBAMA ‘PERSOONLIJK’ VOOR HOMOHUWELIJK
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – President Barack Obama is na twee jaar twijfelen uit de kast: hij vindt dat homo’s en lesbiennes met elkaar moeten kunnen trouwen. Maar Amerikaanse homoparen hoeven zich vandaag niet naar het stadhuis te spoeden voor een boterbriefje. Obama’s uitspraak is weliswaar historisch, maar vooral symbolisch in campagnetijd.
Is dat moedig of is het dom? Eerder deze week spraken vicepresident Joe Biden en de minister van onderwijs zich al uit voor het homohuwelijk, een onderwerp dat de Amerikanen hopeloos verdeelt. Volgens peilingen vindt ongeveer de helft van de 314 miljoen Amerikanen dat homo’s moeten kunnen trouwen. De andere helft is (mordicus) tegen. Een dag nadat de staat North Carolina als dertigste staat stemde vóór een verbod op het homohuwelijk, nam de druk op Obama toe om kleur te bekennen. Obama laste in allerijl een interview in met de Amerikaanse tv-zender ABC om zijn mededeling te doen.
,,Ik heb geconcludeerd dat dit voor mij persoonlijk nu het moment is om te zeggen dat ik vind dat homoparen moeten kunnen trouwen”, zei Obama ietwat omfloerst. Links en progressief Amerika jubelt, maar hij geeft zijn Republikeinse uitdager Mitt Romney direct munitie: Obama draait, stelde de presidentskandidaat. Ik ben tenminste consequent tegen, was zijn boodschap. Bovendien: waarom snijdt Obama dit onderwerp aan terwijl tientallen miljoenen Amerikanen werkloos zijn en de economie maar niet echt aan wil trekken?
Obama vond al langer dat homoparen dezelfde rechten moeten hebben als hetero’s. Hij steunde geregistreerd partnerschap, maar over een echt huwelijk sprak hij zich niet uit. Zijn mening daarover was volgens de officiële lijn ‘aan het evolueren’.
De samenleving in de VS evolueerde de afgelopen tijd ook. Homoparen spelen hoofdrollen in populaire Amerikaanse tv-series, zonder dat dit voor ophef zorgt. Een grote meerderheid van de jongere generatie (70 procent) is vóór openstelling van het huwelijk voor paren van hetzelfde geslacht. De oudere generatie is weliswaar tegen, maar Obama werd in 2008 gekozen dankzij de jongere kiezers. Die kiezersgroep probeert Obama weer te mobiliseren.
Een grote groep lobbyt voor legalisering, waaronder veel Hollywoodsterren met diepe zakken die Obama ook financieel steunen. Een minstens zo grote groep vindt dat het huwelijk is bedoeld voor een man en een vrouw. Maar degenen die voor een verbod zijn – het liefst vastgelegd in de grondwet – zijn doorgaans conservatief en streng religieus. Zij zouden toch al niet op Obama stemmen. Een groep die Obama wél trouw steunt, de zwarte kiezers, heeft echter ook grote bezwaren tegen het homohuwelijk. Het is niet waarschijnlijk dat zij Obama nu de rug toekeren, vooral ook omdat Obama benadrukt dat het voor hem een persoonlijke keuze is. De president kondigde immers niet aan een wetsvoorstel in te dienen om het huwelijk open te stellen voor mensen van hetzelfde geslacht. Los van het feit dat deze wet nu nooit door het congres zou komen, zal Obama het (voorlopig) aan de staten zelf laten om over legalisatie te beslissen.
KADER:
Momenteel zijn homohuwelijken in zes van de vijftig staten plus het hoofdstedelijke district Washington DC legaal. Twee staten willen dat binnenkort legaliseren. Ook in twee indianenreservaten kunnen lesbiennes en homo’s trouwen. Dertig staten hebben het homohuwelijk verboden.
SCHIJNWERPER NU OP OBAMA
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – Hij beëindigde de oorlog in Irak, redde de Amerikaanse auto-industrie en is verantwoordelijk voor de dood van Osama bin Laden. Zomaar wat verdiensten van president Barak Obama in zijn campagnespot ‘Forward’ (voorwaarts). Nu zegt hij ook de oorlog in Afghanistan te hebben afgesloten. Obama reisde er in het diepste geheim voor naar Afghanistan. Zijn speech was echter bedoeld voor Amerikaanse oren: de president staat al in de campagnestand.
Een klein jaar stond de schijnwerper op de Republikeinse kandidaten. Nu Mitt Romney de kandidaat wordt, trekt Obama de aandacht naar zichzelf toe. Met evenementen in Virginia en Ohio – niet toevallig ‘swing states’, vol zwevende kiezers – trapt Obama zijn campagne morgen (zaterdag) officieel af. Dit keer niet met de slogan ‘Change we can believe in’ (verandering waarin we kunnen geloven), maar met Forward. De boodschap: ik heb al veel bereikt, maar ben nog niet klaar. Amerika moet verder, voorwaarts, onder mijn leiding.
Officieus is de president al lang bezig met zijn herverkiezing. Hij hield al 130 bijeenkomsten waarbij aanhangers geld kunnen storten in zijn campagnekas. Obama lokt donateurs met de kans om acteur George Clooney te ontmoeten. Romney deed dat door een dinertje met zijn vrouw Ann te verloten. Het heeft gewerkt; de portemonnees zijn inmiddels gevuld. Obama haalde 196 miljoen dollar op, tegen 90 miljoen voor Romney.
Dat is een voordeel voor de president, maar er zijn ook nadelen. Het boek The Candidate van politicoloog Sam Popkin, dat vandaag (vrijdag) verschijnt, vergelijkt de zittende president met een slagschip: traag, maar hij maakt grote golven. De uitdager is een speedboot: snel, wendbaar, maar de golven zijn klein. ,,Romney kan alles zeggen, maar zijn uitspraken worden minder belangrijk geacht. Obama kan niet altijd openhartig zijn – hij heeft immers te maken met politieke gevoeligheden – maar wat hij zegt heeft meer gewicht.”
De campagne belooft venijnig te worden. Romney bewees zich al als de meester van negatieve campagnevoeren in zijn strijd tegen Rick Santorum en Newt Gingrich. Deze week kwam ook het eerste negatieve campagnespotje van Obama, waarin hij Romney bekritiseert vanwege zijn steun aan bedrijven die hun werkgelegenheid naar het buitenland verplaatsen. De uitsmijter: ,,Dat is te verwachten van een man die een Zwitserse bankrekening had.”
De ongeschreven regel is dat echtgenotes niet worden aangevallen. Ann Romney kreeg al eens kritiek van een Democratische adviseur die stelde dat ze nooit een dag had gewerkt. Nu is er ophef over een blouse die ze droeg. Het prijskaartje: 990 dollar. Michelle Obama kan daar over meepraten. In The Obama’s beschrijft Jodi Kantor de frustraties van Michelle, sowieso al geen fan van campagnevoeren: ze kreeg kritiek als ze er te goed uit zag en kritiek als ze er niet goed genoeg uitzag. Zij sloeg terug door betaalbare jurken van kledingketen J. Crew en budget-warenhuis Target te dragen.
INTRODANS BEREIKT MET NEW YORKS DEBUUT HET ‘ALLERHOOGSTE’
Introdans moest er veertig jaar op wachten, maar nu staat het Arnhemse dansgezelschap in het mekka van de Amerikaanse dans: Joyce Theater in New York. ,,Dit is het allerhoogste wat je kunt bereiken.”
(Van onze correspondent Hanneke Keultjes)
NEW YORK (GPD) – ,,Heb je die lichamen gezien? Die spieren, die schouders”, zucht Patty Schlager uit New Jersey die duidelijk vooral is gecharmeerd van de mannelijke dansers. ,,Zouden ze hun borsthaar scheren?”, vraagt haar man John zich hardop af. ,,Ik heb geen haartje gezien.” De Schlagers hebben net in het beroemde Joyce Theater de voorstelling Hemels gezien – voor het Amerikaanse publiek omgedoopt tot Heavenly – een retrospectief in drie dansen. 
The Joyce, zoals het onder dansliefhebbers bekend staat, is een intiem theater in de New Yorkse wijk Chelsea. Het publiek zit dicht op het podium, waardoor alle details goed te zien zijn, dus ook de schijnbaar uit marmer gehouwen lichamen van de dansers. Voor de dansers is dat prettig, zegt Jorge Pérez Martínez (31), omdat ze omgekeerd ook de reacties uit het publiek goed kunnen horen. ,,Dat is bemoedigend. In New York is de druk toch groter dan anders.” De dansers, een internationale groep, vinden het bijzonder om in New York op te treden. ,,Dat we in The Joyce staan, maakt het extra speciaal”, vindt Vérine Bouwman (24) uit Wijchen. Maar het maakt het ook extra spannend: ,,Het is een belangrijk danstheater. Je weet nooit wie er in het publiek zit.”
Op de premièreavond, dinsdag, waren veel kopstukken uit de New Yorkse danswereld vertegenwoordigd. Lawrence Rhodes, de directeur van de dansafdeling van de vermaarde The Juilliard School, bespeurde duidelijke Nederlandse invloeden in het eerste ballet Fünf Gedichte. ,,De bewegingen, de duo’s. Heel anders dan Amerikaanse dansen. Het doet me denken aan de choreografieën Jiří Kylián en Hans van Manen.”
Rhodes volgt Introdans, het dansgezelschap uit Arnhem dat dit jaar de 40ste verjaardag viert, al jaren. Het debuut in New York wilde hij niet missen. Hoewel het Introdans Ensemble voor de Jeugd in 2005 al in het New Victory Theater op Broadway stond, maakte het hoofdgezelschap de oversteek nog nooit. ,,Toen ik in 1997 voor het eerst in New York was – ik had een prijs gewonnen – ging al ik naar The Joyce om Introdans daar onder de aandacht te brengen”, zegt artistiek directeur Roel Voorintholt. ,,Toch duurde het nog 15 jaar voordat het zover was.”
Nu staat Introdans, ooit begonnen als klein dansgezelschap voor het oosten van Nederland, ook in New York in de belangstelling. Optreden in die stad is ook voor een trotse oprichter en algemeen directeur Ton Wiggers de kroon op zijn werk. ,,Dit is toch wel het allerhoogste wat je kunt bereiken.”
Dankzij een ijverige PR-agent die de in 2011 verschenen documentaire Eindelijk Erkenning op het bureau van de juiste verslaggever wist te krijgen, wijdde de New York Times een groot verhaal aan het gezelschap. ‘De lange weg naar The Joyce’, kopte de krant op dinsdag, alsof Introdans na 40 jaar eindelijk is gearriveerd op de plek waar ze hoort. In de krant van donderdag volgde een lovende recensie van de première, waarin vooral complimenten werden uitgedeeld aan de dansers. Wiggers hoopt dat de verhalen de kaartverkoop aanwakkert. ,,We staan hier op huurbasis, dus het is wel belangrijk dat er veel publiek komt.”
De première was niet uitverkocht, maar de zaal was wel goed gevuld. Belangrijker, het extraverte Amerikaanse publiek liet de waardering voor de dansen – de tweede dans Paradise? leek het meest in de smaak te vallen – duidelijk merken. Er werd niet alleen geapplaudisseerd, maar ook gejoeld en ‘bravo!’ geroepen.
De dansers zijn er blij om. De repetitie voor de première ging slecht, verliep rommelig en de vloer bleek ook nog eens gladder dan normaal. Rashaen Arts (22), die de tweede dans moest afsluiten met een bijzondere tapdans, werd daar nog nerveuzer door. ,,Als je dan hoort dat het publiek goed reageert, dan ben je opgelucht. Gelukkig bleek het gezegde dit keer te kloppen: een slechte generale belooft een goede première.”
De New York Times noemde hem ‘elegant’ en ook bij Patty Schlager kan Arts geen kwaad doen. ,,Ik kon mijn ogen niet van hem afhouden”, zwijmelt de vijftiger na afloop. Zij en haar echtgenoot zijn dansliefhebbers, maar kenden het gezelschap vooraf niet. Het paar was onder de indruk van de afsluitende dans: Messiah. ,,Ik ben een grote fan van Händels muziek, maar ik heb nog nooit een ballet op de muziek van Messiah gezien. Indrukwekkend.”
Patty roemt de afwisseling in de voorstelling, iets wat vanaf het begin het beleid van Introdans is geweest; eerst van Wiggers, later overgenomen door zijn opvolger Voorintholt. ,,In deze voorstelling zit van alles wat: acrobatiek, moderne dans en klassiek ballet”, zegt ze. ,,Ik denk dat het New Yorkse publiek dat zeer waardeert.”
Standplaats New York 